Ngày xửa ngày xưa, ở làng Phù Đổng, có hai vợ chồng đã già mà chưa có con. Một hôm bà ra đồng và thấy một dấu chân thật to. Bà ướm chân mình vào — và bỗng có thai. Chín tháng sau, bà sinh ra một cậu con trai.
Nhưng cậu bé này thật lạ kỳ: lên ba tuổi rồi mà vẫn không biết nói, không biết cười, không biết đi. Đặt đâu nằm đó. Ai cũng buồn. Hai ông bà nuôi con mà lo lắng không yên.
Lúc bấy giờ, giặc Ân ở phương Bắc kéo sang xâm lược nước ta. Vua Hùng lo sợ, cử người đi khắp nước tìm anh hùng đánh giặc.
Khi sứ giả đến làng Phù Đổng và rao tin, cậu bé nằm trên giường bỗng nhiên ngồi dậy. Lần đầu tiên trong đời, cậu mở miệng nói: "Mẹ ơi, mời sứ giả vào đây cho con."
Sứ giả vào. Cậu bé nói: "Xin nhà vua cho ta một con ngựa sắt, một thanh roi sắt, và một bộ áo giáp sắt. Ta sẽ đi đánh giặc Ân." Sứ giả ngạc nhiên nhưng vẫn về tâu vua.
Từ giờ phút đó, cậu bé ăn rất nhiều. Mỗi bữa hết cả nồi cơm to. Cha mẹ không nuôi nổi. Cả làng cùng góp gạo, góp vải để nuôi em.
Em lớn lên như thổi. Mỗi ngày cao thêm một thước. Vai rộng ra. Cánh tay khỏe ra. Áo đang mặc thì rách — mẹ phải may áo mới. Chỉ vài tuần, em đã thành một chàng trai khổng lồ, cao bằng mái nhà.
Vua sai người làm xong ngựa sắt, áo giáp sắt, roi sắt. Gióng mặc áo giáp, cầm roi, nhảy lên ngựa. Ngựa sắt phun ra lửa, hí một tiếng vang trời, và phi như bay đến nơi quân giặc đóng.
Gióng vung roi sắt đánh giặc. Một roi quật ngã hàng trăm tên. Roi gãy — Gióng nhổ cả bụi tre bên đường làm vũ khí mới. Quân Ân thua to, chạy tan tác về nước.
Đánh xong giặc, Gióng phi ngựa lên đỉnh núi Sóc Sơn. Đến đỉnh núi, em cởi áo giáp sắt để lại, rồi cùng ngựa sắt bay lên trời. Em không bao giờ trở về.
Vua Hùng nhớ ơn em, phong em là Phù Đổng Thiên Vương. Người dân lập đền thờ ở chính làng em sinh ra — đền vẫn còn ở Hà Nội đến ngày nay.
Gióng không ăn một mình — cả làng góp gạo nuôi em. Em không cưỡi ngựa của riêng mình — vua làm ngựa cho em. Em mạnh không phải vì một mình em mạnh, mà vì cả nước đứng sau em. Khi nào con thấy mình "mạnh", có ai đang giúp con không?
Trong nhiều câu chuyện, anh hùng phải là người lớn tuổi và mạnh mẽ. Nhưng Thánh Gióng chỉ ba tuổi khi em đứng dậy. Em là một em bé bình thường — cho đến khi đất nước cần em.
Người Việt kể chuyện này để dạy con cháu rằng: không cần đợi đến khi lớn mới làm việc tốt. Khi nào lòng con muốn giúp người khác, đó là lúc con đã sẵn sàng.